Khi tuổi trẻ chọn dấn thân

Khoảng 17 giờ 50 phút ngày 24/3, một đám cháy bất ngờ bùng phát tại ngôi nhà trong ngõ 218 đường Lĩnh Nam, Hà Nội. Ngọn lửa lan nhanh, khói dày đặc khiến nhiều người mắc kẹt bên trong. Trong lúc lực lượng chức năng đang tiếp cận hiện trường, một số người dân xung quanh đã tìm cách hỗ trợ. Nguyễn Lê Tú (sinh viên năm 2 Đại học Bách khoa Hà Nội) cũng có mặt trong số những người tham gia hỗ trợ khi đó.

Phát hiện đám cháy khi đang đi qua khu vực, Tú không kịp suy nghĩ nhiều, lập tức tham gia hỗ trợ đưa người ra ngoài. Khi biết vẫn còn người mắc kẹt phía trong, nam sinh trèo thang lên mái, cùng mọi người phá lối tiếp cận để đưa các nạn nhân sang nhà bên cạnh an toàn. Đó không phải là một hành động được chuẩn bị trước. Không có kịch bản, không có thời gian để cân nhắc thiệt hơn. Không ai yêu cầu Tú phải làm như vậy. Nhưng trong khoảnh khắc ấy, cậu đã chọn không đứng ngoài.

“Mọi người cứ nói em là người hùng, nhưng em chỉ là người bình thường thôi. Nếu là người khác, chắc chắn họ cũng sẽ tham gia cứu người”, Tú nói sau đó, khi đang điều trị tại bệnh viện do ảnh hưởng của vụ hỏa hoạn. Có lẽ chính cách nhìn nhận giản dị ấy khiến hành động trở nên đáng suy nghĩ hơn.

Trong thực tế tại những nơi khó khăn, các vụ tai nạn, thiên tai hay những hoàn cảnh ngặt nghèo của cộng đồng,… hình ảnh những người trẻ sẵn sàng hỗ trợ, cứu giúp người khác vẫn thường xuyên xuất hiện. Tuy nhiên, điều đáng suy nghĩ không chỉ nằm ở những khoảnh khắc đặc biệt ấy, mà ở cách người trẻ đối diện với những “tình huống” khác trong đời sống thường ngày.

Nếu trước đây, sự dấn thân của thanh niên thường gắn với những hoàn cảnh đặc biệt: chiến tranh, gian khó, những công trình lớn của đất nước,… thì hôm nay, bối cảnh đã khác. Người trẻ bước vào một thế giới rộng mở hơn, nhiều cơ hội hơn, nhưng cũng nhiều lựa chọn hơn. Và chính vì có nhiều lựa chọn, việc “đứng ngoài” đôi khi lại trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.

Trong đời sống thường ngày, sự dấn thân không chỉ là những hành động dũng cảm giữa hiểm nguy, mà còn thể hiện trong cách mỗi người trẻ học tập, làm việc và lựa chọn con đường của mình. Đó có thể là việc kiên trì theo đuổi một lĩnh vực khó, là lựa chọn gắn bó với một công việc đòi hỏi trách nhiệm dài hạn, hay đơn giản là không thỏa hiệp với sự dễ dãi trong chính bản thân mình.

Bối cảnh hiện nay càng khiến câu chuyện ấy trở nên rõ nét hơn. Bởi sự dấn thân không còn chỉ diễn ra trong những tình huống đặc biệt, mà hiện diện trong cả những lựa chọn thường ngày. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, đang làm thay đổi sâu sắc thị trường lao động. Nhiều công việc biến mất, nhiều công việc mới xuất hiện, và tiêu chuẩn đối với người lao động cũng thay đổi theo hướng ngày càng cao hơn. Người trẻ với lợi thế là “công dân số”, có thể tiếp cận công nghệ nhanh, thích nghi nhanh. Nhưng chính điều đó cũng đặt họ vào một môi trường cạnh tranh khắc nghiệt hơn.

Biết sử dụng công nghệ không còn là lợi thế đủ để tạo khác biệt lâu dài. Khi các công cụ ngày càng thông minh hơn, khoảng cách giữa những người “biết dùng” và “không biết dùng” sẽ dần bị thu hẹp. Điều còn lại là khả năng tạo ra giá trị thực, những giá trị gắn với tư duy, trách nhiệm, sự kiên trì và khả năng giải quyết vấn đề trong những bối cảnh cụ thể.

Ở một góc độ khác, đời sống số và mạng xã hội cũng tạo ra những tác động không nhỏ đến cách người trẻ nhìn nhận bản thân và thế giới. Sự nhanh chóng, tính tức thời, nhu cầu được ghi nhận ngay lập tức… đôi khi khiến người ta dễ lựa chọn những con đường ngắn hơn, ít rủi ro hơn. Nhưng chính trong những lựa chọn ấy, câu chuyện về sự dấn thân lại đặt ra theo một cách khác: người trẻ sẽ chọn điều gì khi không ai bắt buộc?

Nhân kỷ niệm 95 năm thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư Tô Lâm trong bài viết “Thanh niên với tương lai đất nước” đã nhấn mạnh phương châm hành động: “Bản lĩnh tự cường - Tiên phong sáng tạo - Khát vọng cống hiến - Làm chủ tương lai”. Những định hướng này, nếu nhìn kỹ, không phải là những điều xa vời, mà gắn trực tiếp với những yêu cầu rất cụ thể của bối cảnh hiện nay.

Tiên phong trong học tập và làm chủ tri thức không chỉ là đạt thành tích cao, mà là khả năng học liên tục, tự cập nhật mình trong một thế giới biến đổi nhanh. Tiên phong trong sáng tạo không chỉ là những dự án lớn, mà có thể bắt đầu từ việc tìm ra cách làm tốt hơn trong công việc hằng ngày. Hội nhập quốc tế không chỉ là ngoại ngữ hay kỹ năng toàn cầu, mà còn là khả năng giữ được bản sắc và bản lĩnh trong một môi trường nhiều khác biệt. Và quan trọng hơn, dấn thân vì cộng đồng không chỉ diễn ra trong những thời điểm đặc biệt, mà còn thể hiện qua những lựa chọn rất bình thường nhưng có ý nghĩa.

Nhìn lại lịch sử, có thể thấy một điểm chung xuyên suốt: trong những thời khắc quan trọng của đất nước, thanh niên luôn là lực lượng sẵn sàng bước lên phía trước. Từ những phong trào “Ba sẵn sàng”, “Năm xung phong” trong chiến tranh, đến những công trình, dự án, phong trào tình nguyện trong thời bình, tinh thần ấy đã trở thành một phần bản sắc của tuổi trẻ Việt Nam.

Hôm nay, bối cảnh không còn là chiến tranh hay khó khăn như trước, nhưng những yêu cầu mới lại đặt ra theo cách khác. Đó là yêu cầu về tri thức, về năng lực sáng tạo, về khả năng thích ứng và đặc biệt là về trách nhiệm. Không phải ai cũng sẽ đối diện với những tình huống khẩn cấp như trong vụ cháy ở Lĩnh Nam. Nhưng trong những lựa chọn hằng ngày, làm hay không làm, theo đuổi hay bỏ cuộc, bước tới hay đứng ngoài,… mỗi người trẻ đều đang tự định hình vai trò của mình.

Câu chuyện của cậu thanh niên dũng cảm cứu người trong đám cháy có thể chỉ diễn ra trong vài phút, nhưng nó gợi ra một điều giản dị: trong những thời điểm cần thiết, vẫn có những người trẻ sẵn sàng bước tới. Điều còn lại là, trong những hoàn cảnh ít kịch tính hơn, ít áp lực hơn, liệu tinh thần ấy có được giữ lại hay không?

Trong một thế giới mà công nghệ có thể làm thay nhiều việc, nơi cơ hội và áp lực luôn song hành, sứ mệnh của người trẻ có lẽ không nằm ở những điều quá lớn lao, mà bắt đầu từ cách họ lựa chọn mỗi ngày. Không chỉ là thích nghi để không bị bỏ lại phía sau, mà là chủ động tạo ra những giá trị mà không công cụ nào có thể thay thế. Và có lẽ, cũng từ những lựa chọn rất cụ thể ấy, câu chuyện về sự dấn thân của tuổi trẻ sẽ tiếp tục được viết theo cách của thời đại hôm nay, không ồn ào, nhưng đủ để tạo nên những thay đổi thực sự.