Khó khăn về nguồn cung nguyên liệu

Giá nguyên liệu leo thang

Trong bối cảnh thị trường nguyên liệu toàn cầu tiếp tục biến động mạnh, nhiều doanh nghiệp khẳng định, tác động từ căng thẳng tại Trung Đông đang lan rộng vượt ra ngoài phạm vi giá dầu. Hiện doanh nghiệp sản xuất còn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu.

Trong một cuộc thảo luận mới đây tại TPHCM về tình hình nguyên liệu nhựa, ông Đinh Đức Thắng - Chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam (VPA) cho hay: “Với ngành nhựa, tác động hiện nay không chỉ dừng ở biến động giá dầu, còn lan sang toàn bộ chuỗi cung ứng nguyên liệu. Cụ thể, từ thời gian giao hàng, chi phí vận chuyển đến khả năng thực hiện hợp đồng và ổn định sản xuất”. Lãnh đạo VPA thông tin thêm, điều doanh nghiệp đang đối diện với một trạng thái thị trường hoàn toàn khác so với trước đây, nơi các tính toán quen thuộc về giá thành, tiến độ giao hàng hay mức độ ổn định của nguồn nguyên liệu đều có thể bị phá vỡ chỉ trong thời gian ngắn. Điều này khiến doanh nghiệp buộc phải liên tục điều chỉnh kế hoạch sản xuất, trong khi dư địa thích ứng ngày càng hẹp.

Các chuyên gia nhận định, căng thẳng Trung Đông chỉ là yếu tố làm rõ hơn những bất ổn vốn đã hình thành từ trước trên thị trường nguyên liệu nhựa thế giới. Trước khi xung đột leo thang, thị trường đã bước vào giai đoạn tái cân bằng cung – cầu sau một thời gian dài dư cung, khiến biên độ biến động giá trở nên nhạy cảm hơn với các yếu tố địa chính trị. Tác động này hiện thể hiện rất rõ ở ngành nhựa - nơi giá hạt nhựa tăng mạnh chỉ trong thời gian ngắn. Đáng chú ý nhất là thị trường hạt nhựa ABS trong nước, khi giá chào nhập khẩu từ Đài Loan tăng hơn 900 USD/tấn chỉ trong vòng hai tuần – mức tăng được đánh giá là rất nhanh và bất thường. Ở Châu Á, giá PE cũng tăng do nguồn cung thắt chặt, dù nhu cầu chưa bùng nổ, khiến chi phí đầu vào của các nhà máy tăng thêm khoảng 60 USD/tấn.

Khó khăn như ngành nhựa, doanh nghiệp dệt may và cả da giày cũng đau đầu vì giá nguyên liệu liên tục tăng cao trong thời gian gần đây. Ông Phạm Văn Việt - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty TNHH Việt Thắng Jean cho biết, doanh nghiệp dệt may đang chịu tác động kép khi sức mua trên thị trường tiêu dùng thế giới chưa phục hồi rõ rệt, trong khi giá nguyên liệu đầu vào tiếp tục tăng mạnh. Hiện nhiều nguyên liệu có nguồn gốc từ dầu như vải, hóa chất đã tăng từ 8% đến 18%. Cùng với đó, chi phí logistics cũng trở thành gánh nặng lớn khi giá cước container 40 feet từ ngày 22/3 bắt đầu áp dụng mức tăng từ 4.500 đến 5.500 USD.

Trong cơ cấu giá thành ngành dệt may, nguyên vật liệu hiện chiếm khoảng 52% giá trị sản phẩm đối với phương thức sản xuất ODM và FOB. Đối với các doanh nghiệp chỉ thực hiện gia công tại Việt Nam, tỷ lệ này còn cao hơn, dao động từ 70% đến 75%, thậm chí một số mặt hàng lên tới 80% giá trị xuất khẩu.

Ở lĩnh vực da giày, bà Phan Thanh Xuân - Phó Chủ tịch Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam nhấn mạnh, chi phí logistics của ngành đã tăng khoảng 15%, trong khi nhiều nguyên liệu đầu vào có nguồn gốc từ dầu mỏ như hóa chất tăng tới 30%.

Nỗi lo thiếu nguyên liệu kéo dài

Bên cạnh khó khăn về giá, việc chậm và thiếu nguyên liệu sản xuất cũng khiến doanh nghiệp băn khoăn nhiều. Theo bà Phan Thanh Xuân, thiếu nguyên liệu cho sản xuất hiện là nỗi lo lớn nhất của nhiều doanh nghiệp xuất khẩu. Đơn cử, ngành dệt may Việt Nam, hiện vẫn phụ thuộc khoảng 70% nguyên liệu nhập khẩu, nhất là các loại sợi tổng hợp như polyester có nguồn gốc từ hóa dầu. Khi giá dầu tăng hoặc nguồn cung từ khu vực Trung Đông bị gián đoạn, toàn bộ chuỗi nguyên liệu đều chịu tác động.

Nhiều doanh nghiệp khẳng định, điều đáng lo hơn cả giá tăng là không thể dự báo chính xác thời gian giao hàng. Trường hợp nguyên liệu không về đúng kế hoạch, tiến độ giao hàng bị chậm, kéo theo nguy cơ mất đơn hàng. Thậm chí, trong một số thời điểm có thể xảy ra tình trạng có tiền nhưng vẫn không mua được nguyên liệu do nhà cung cấp tạm ngừng giao dịch hoặc chỉ ưu tiên thị trường lớn.

Áp lực càng lớn hơn khi các tiêu chuẩn sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc từ các đối tác quốc tế. Doanh nghiệp buộc phải chuyển sang sử dụng nguyên liệu tái chế, song nhiều loại nguyên liệu này vẫn bị xếp vào nhóm phế liệu và chịu hạn chế nhập khẩu.

Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), việc chủ động nguồn nguyên liệu trong nước, đặc biệt là các vật liệu thân thiện môi trường sẽ góp phần hoàn thiện chuỗi cung ứng dệt may và nâng cao khả năng tận dụng các hiệp định thương mại tự do. Trong bối cảnh thị trường quốc tế nhiều biến động, VITAS nhấn mạnh, việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp nội địa và khối doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong bối cảnh thị trường toàn cầu còn nhiều bất định, bài toán nguyên liệu đang trở thành phép thử lớn đối với sức chống chịu của khu vực sản xuất Việt Nam. Do Việt Nam chưa có cơ chế rõ ràng về dự trữ chiến lược cho các ngành công nghiệp phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu.

Ông Trần Việt Anh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM (Huba) kiến nghị, sớm xây dựng chiến lược nguyên liệu cho từng ngành, đặc biệt với những lĩnh vực phụ thuộc lớn vào nhập khẩu. Hiện nay, điều còn thiếu là một hệ thống dữ liệu đủ mạnh về mức dự trữ nguyên liệu quốc gia theo từng ngành sản xuất. Khi không có số liệu dự trữ cụ thể, doanh nghiệp và cơ quan quản lý đều bị động trước các cú sốc thị trường.

“Cần xác định rõ mức dự trữ tối thiểu cho từng ngành, từ đó hình thành các kịch bản ứng phó phù hợp. Với những ngành phụ thuộc lớn vào nguồn cung Trung Đông như nhựa, đây không còn là câu chuyện riêng của doanh nghiệp mà là vấn đề liên quan đến năng lực chống chịu của cả nền sản xuất”, ông Việt Anh nhấn mạnh.